Η παράλυση των απεριόριστων επιλογών και η χρησιμότητα των χαμηλών προσδοκιών

0 Flares Twitter 0 Facebook 0 LinkedIn 0 Filament.io Made with Flare More Info'> 0 Flares ×

Το παρακάτω βίντεο είναι μια ομιλία από το συνέδριο παρουσιάσεων TED. Στην ομιλία αυτή ο ψυχολόγος Barry Schwartz μιλά για την έννοια της παράλυσης μέσω μυριάδων επιλογών, καθώς και για το τίμημα των ελέυθερων επιλογών.

Αν και διατηρώ τους ενδοιασμούς μου για την γενική εφαρμογή μιας τέτοιας θεωρίας, όπως για παράδειγμα της αντι-γνώμης που θέτει “Αφού οι πολλές επιλογές βλάπτουν, ας περιορίσουμε κάποιες ελευθερίες/επιλογές από την καθημερινότητα”, δεν μπορώ να μην αναρωτιέμαι για το κατα πόσο έχει δίκιο στην γενικότερη τοποθέτησή του. Είναι πολύ εύκολο να οδηγηθείς σε ολοκληρωτικές και απολυταρχικές νοοτροπίες κατ’αυτό τον τρόπο. Από την άλλη μεριά θα πρέπει να αναρωτηθούμε σε τί μας οφέλησε αυτή η πληθώρα των καταναλωτικών επιλογών. Και το οριοθετώ στις καταναλωτικές επιλογές αφενός γιατί και ο ίδιος ο καθηγητής Swartz μιλά βασικά για αγαθά και αφετέρου γιατί δεν είμαι σίγουρος κατα πόσο είναι σωστό να εφαρμοστεί αυτή η οπτική σε ιδεές, ιδανικά ή ελευθερίες.

Η διάλεξη είναι στα αγγλικά, αλλά θα παραθέσω εδώ τις βασικές τοποθετήσεις όπως τις κατέγραψα/κατάλαβα από την διάλεξή του, σε περίπτωση που δεν μπορείτε ή δεν θέλετε να παρακολουθήσετε όλη την ομιλία. Το βασικό επιχείρημα του καθηγητή Swartz τίθετε στην έννοια της ελευθερίας της επιλογής. Είναι η πάγια άμεση ή έμμεση παραδοχή των περισσοτέρων μας ότι με περισσότερες επιλογές αυξάνονται οι πιθανότητες ευχαρίστησης. Η πραγματικότητα που προτείνεται είναι ότι το κόστος των χαμένων ευκαιριών αφαιρεί από την ευχαρίστηση της επιλογής, ασχετως του μεγέθους αυτού του κόστους. Και ακόμα περισσότερο κατα ην γνώμη μου όταν το κόστος αυτό καρπώνεται άμεσα από κάποιους τρίτους/ες. Τότε είναι που το προσωπικό κόστος της χαμένης ευκαιρίας μεγενθύνεται ξεπερνώντας την προσωπική επιτυχία, ακόμα και αν δεν είναι πραγματικά μεγαλύτερο. Είναι αδύνατο στην σημερινή κοινωνία να ευτυχίσουμε με την προσωπική μας επιτυχία αν ταυτόχρονα κάποιος/α άλλη καρπώνεται τις επιλογές που δεν επιλέξαμε.

Εν μέσω όλων αυτών των σκέψεων περί μη ανάληψης επιλογής λόγω του φόβου της εγκατάληψης όλων των άλλων επιλογών, οδηγούμαστε στην παράλυση και την ακινησία αποφάσεων. Μια από τις βασικές τοποθετήσεις του καθηγητή είναι ότι προσθέτοντας επιλογές, κλιμακώνουμε τις προσδοκίες και υποβιβάζουμε με αυτό τον τρόπο την απόλαυση της επιλογής, μιάς και πολύ σπάνια ανταποκρίνεται στην τελειότητα των προσδοκιών μας. αναφέρει χαρακτηριστικά ένα παράδειγμα αγοράς ρούχων.

Κατα την διάρκεια της ζωής του υπήρχε μία επιλογή παντελονιού τζίν. Το αγόραζες, δεν σου έκανε και ταυτόχρονα ήταν και άβολο. Με το χρόνο όμως προσαρμοζόταν σε εσένα ( ή εσύ σε εκείνο!). Τώρα πηγαίνοντας σε ένα κατάστημα ρούχων τζίν, κατακλύζεται με μια πληθώρα επιλογών διαφορετικών τύπων, είδους και ραψίματος τζίν. Φεύγοντας από το κατάστημα είχε αγοράσει το τζίν με την καλύτερη εφαρμογή μέχρι τώρα, αλλά δεν ένιωθε καλύτερα. Έχοντας δεκάδες επιλογές και ίσως ακόμα περισσότερους συνδυασμούς, οι προσδοκίες του για το τέλειο τζίν δεν επαλυθεύτηκαν. Είναι ισως και απίθανο να επαληθευτούν μιας και δεν υπάρχει πραγαμτική τελειότητα ( αν και αυτό ειναι ένα θέμα από μόνο του).  Ταυτόχρονα με την έλλειψη ικανοποίησης, ταυτόχρονα λαμβάνουμε και την ενοχή και απογοήτευση ότι με τόσες επιλογές στην διαθεσή μας, δεν υπάρχει κανένας άλλος να κατηγορήσουμε από τον εαυτό μας για αυτή την αποτυχία. Είναι προσωπική αποτυχία κατάκτησης της ευτυχίας. Και λόγω αυτού βυθιζόμαστε σε ακόμα μεγαλύτερη απογοήτευση.

Φαντάζομαι ότι ένα απόσταγμα αυτής της θεωρίας σκέψης θα είναι και:

Χαμηλές προσδοκίες, υψηλές ελπίδες

Ταυτόχρονα με όλα αυτά αναρωτιέμαι αν εφαρμόζονται στην σημερινή κοινωνία τεχνικές οι οποίες μας οδηγούν σε αυτή την παράλυση που αναφέρει ο καθηγητής στην διάλεξή του. Ποιός είναι ο ρόλος των pulp media (μέσα “μαζικής” ενημέρωσης) στην σημερινή παράλυση της ενημέρωσης;

Είναι πιστεύω ένα σημαντικό θέμα που προκύπτει από τους απότερους σκοπούς αυτών των μέσων. Δεν θέλω να αναφερθώ σε κάτι συγκεκριμένα, αλλά όλοι γνωρίζουμε για το είδος της πληροφόρησης που αναφέρω. Μια πληροφόρηση που ως βασικό σκοπό έχει να μας γεμίσει με κάθε είδους άχρηστη πληροφορία, μέχρις ότου παραλύσουμε από την υπερφόρτωση των επεξεργαστικών κέντρων μας. Με τόση πληροφορία διαθέσιμη είναι δύσκολο να φιλτράρουμε ότι δεν είναι πραγματικά σημαντικό.

Σε αυτό το σημείο θα ήθελα να παρεμβάλω μια αναδύουσα ιδέα περι επαφής με την πληροφορία. Δεν έχω σκοπό να καρπωθώ την δημιουργία της, αλλα και ταυτόχρονα δεν θυμάμαι ακριβώς πού διάβασα την σχετική φράση. Η άποψη αυτή ανέφερε ότι: “Η πληροφορία που με ενδιαφέρει, θα με βρεί μόνη της”. Και είναι μια πραγματικά πολύ ενδιαφέρουσα αντίληψη. Είναι κάτι που παρατηρώ να συμβαίνει με το Twitter και την just-in-time πληροφορία. Δεν είμαι χρήστης του twitter αλλά αντιλαμβάνομαι την χρηστικότητά του σχετικά με την ενημέρωση, χωρίς να αμελώ το γεγονός ότι μπορεί να καθοδηγηθεί ώς μέσο. Είναι όμως σημαντικό να κινηθούμε προς μια πληροφόρηση που φιλρταρισμένη μέσω ανθρώπινων κοινωνικών εξαγνιστών, καταφέρνει να μεταδίδει μόνο τις σχετικές για εμένα πληροφορίες. Καταφέρνει να με ενημερώνει απαλλάσοντάς με από υπερφίαλες πληροφορίες.

0 Flares Twitter 0 Facebook 0 LinkedIn 0 Filament.io Made with Flare More Info'> 0 Flares ×